7. Pakiet radio

  Pierwsze koncepty komunikacji pakietowej powstały w połowie lat 60-tych, ale praktyczne zastosowania pojawiły się w pasmach amatorskich dopiero w r. 1978 w Kanadzie. W 1980 r. grupa krótkofalowców Vancouver Amateur Digital Communication Group (VADCG) opracowała prototyp kontrolera TNC. W następnych latach pałeczkę przejęła amerykańska grupa TAPR (Tucson Amateur Packet Radio), która opracowała kolejno kontrolery TNC-1 i TNC-2 (lata 1984-85). Przyczyniła się ona także do udoskonalenia i rozszerzenia protokółu AX.25. Istotny wkład w rozwój komunikacji pakiet radio wnieśli także krótkofalowcy niemieccy opracowując uproszczone modamy współpracujące ze sterownikami symulującymi kontrolery TNC, kontrolery TNC-3 oraz wielofunkcyjne kontrolery PTC. W ostatnich czasach pojawiło się także oprogramowanaie wykorzystujące płytkę dźwiękową komputera PC jako modem pakiet radio. Należą do niego m.in. programy Flexnet i MixW.

    Amatorska sieć pakiet radio składa się z połączonych ze sobą za pomocą łączy radiowych stacji przekaźnikowych i węzłowych rozszerzających znacznie zasięg stacji indywidualnych, które z niej korzystają. Stacje pracujące w zakresach UKF mogą nawiązywać bezpośrenie QSO ze stacjami położonymi w innych częściach kontynentu nawet pomimo skromnego wyposażenia radiowego. Oprócz tego w skład sieci wchodzą skrzynki elektroniczne służące do wymiany poczty elektronicznej i biuletynów. Listy elektroniczne i biuletyny nadane za pośrednictwem najbliższej (lub najlepiej osiągalnej) skrzynki elektronicznej są automatycznie przekazywane do skrzynki adresata lub rozprowadzane w sieci i umieszczane w odpowiednich rubrykach tematycznych w wybranym rejonie lub na całym świecie. W tym celu skrzynki korzystają ze specjalnie opracowanego systemu adresów, a wiadomości są przekazywane za pośrednictwem łączy pomiędzy węzłami sieci amatorskiej (w tym również łączy satelitarnych). Skrzynki elektroniczne i stacje przekaźnikowe pakiet radio znajdują się także na pokładach niektórych satelitów amatorskich i na międzynarodowej stacji kosmicznej. Niektóre z satelitów amatorskich są wyposażone w kamery, a obrazy widziane przez nie są magazynowane w pamięci skrzynek pakiet radio na ich pokładzie i dostępne w postaci plików komputerowych. Na pokładach satelitów amatorskich znajdują się nieraz radiolatarnie nadające dane telemetryczne w protokóle AX.25.
    W skład amatorskiej sieci pakiet radio wchodzą też skrzynki DX-Cluster. Rozpowszechniają one informacje DX-owe stanowiące cenną pomoc dla operatorów stacji krótkofalowych a także informacje dotyczące warunków propagacji fal. Łączności pakiet radio były już także wielokrotnie stosowane w akcjach ratunkowych i ćwiczeniach ratunkowych na wypadek katastrof.
    Niedawno opracowany system przekazywania danych telemetrycznych APRS jest wprawdzie głównie stosowany do rozpowszechniana informacji o położeniu stacji (pochodzących najczęściej z odbiorników GPS) ale z samej zasady działania można użyć go do udostępniania dowolnych danych telemetrycznych np. meteorologicznych czy informujących o stanie środowiska czy poziomie wód.

    Na zakończenie części wprowadzającej warto przyjrzeć się różnicy pomiędzy przekaźnikami cyfrowymi i stacjami węzłowymi sieci. Protokół AX.25 stosowany w systemie pakiet radio odpowiada warstwie drugiej 7-warstwowego modelu OSI. Jego integralną część stanowi funkcja przekaźnikowa której działanie polega na chwilowym zapamiętaniu i powtarzaniu odebranych pakietów. Pakiety są nadawane w tym samym kanale radiowym (na tej samej częstotliwości) w którym zostały odebrane. Łańcuszek takich stacji (protokół AX.25 dopuszcza maksymalnie osiem) pośredniczy w przekazywaniu pakietów pomiędzy stacjami użytkowników zwiększając w ten sposób ich efektywny zasięg. Trasa retransmisji jest podawana przez operatorów stacji prowadzących QSO.
    W odróżnieniu od nich stacje węzłowe posługują się specjalnym protokółem sieciowym usytuowanym na poziomie warstwy trzeciej modelu OSI. Protokół ten pozwala na automatyczne wyszukiwanie tras w sieci i wybór właściwych kanałów radiowych w przypadku stacji wielowejściowych. Jest to więc rozwiązanie inteligentniejsze i bardziej efektywne. Liczba stacji węzłowych na trasie połączenia nie jest ograniczona przez protokół, a użytkownik nie musi podawać (ani nawet znać) całej trasy połączenia. Musi on jedynie podać znak stacji docelowej. W sieci amatorskiej stosowane są protokóły sieciowe NET/ROM, Flexnet oraz internetowy protokół IP. Rodzaj protokółu sieciowego stosowanego przez węzły w łączach sieci (w kanałach dostępnych dla użytkowników stosowany jest zawsze protokół AX.25) nie wpływa na sposób prowadzenia QSO przez stacje użytkowników.

    MixW może być używany do prowadzenia łączności pakiet radio zrówno w zakresach UKF jak i KF. Jest on także wyposażony w funkcje radiolatarni i przekaźnikową. Możliwa jest także praca w sieci TCP/IP. Należy wówczas zaopatrzyć się w sterownik symulująy kontroler sieciowy (dostępnz pod adresem http://mixw.net/files/MixNic6.zip. i w karcie konfiguracyjnej "General" ("Ogólne") podać znak używany a ˛ącznościach TCP/IP oraz wielkość bloku (MTU).
    Wyboru emisji pakiet radio dokonuje się za pomocą menu "Mode | Packet" ("Emisja|Pakiet radio") albo pola rodzaju emisji w linii informacyjnej. Parametry konfiguracyjne wprowadza się, jak w przypadku wszystkich innych rodzajów emisji w oknie otwieranym za pomocą menu "Mode | Mode settings" ("Emisja|Parametry").

    W pierwszej karcie "General" ("Parametry ogólne") należy wpisać znak wywoławczy stacji i wybrać pożądaną szybkość transmisji. Dodatkowo można też podać znak dla przekaźnika (np. z innym rozszerzeniem) i włączyć przekaźnik. Pozostałe pola nie wymagają zaznaczenia w większości przypadków. Parametry na pozostałych kartach mogą zachować wartości domyślne na początek. Ich zmiana nie jest konieczna do prowadzenia zwykłych QSO. Dla zoptymalizowania przebiegu łączności może być konieczne dobranie czasów protokółu na karcie "Parameters" ("Parametry AX.25"). Karta "Beacon/Monitor" zawiera parametry sterujące pracą radiolatarni i tekst radiolatarni. Ostatnia z kart "TNC" służy do skonfigurowania współpracy programu z zewnętrzyni kontrolerami TNC.

    W zakresach UKF stosowana jest modulacja FM. Przy szybkościach transmisji 1200 i 2400 bit/sek podnośna akustyczna jest doprowadzona do gniazda mikrofonowego radiostacji FM. Przy szybkości 9600 bit/sek sygnał cyfrowy moduluje bezpośrednio generator nośnej w nadajniku. Dostrojenie stacji do sygnału pakiet radio wymaga nastawienia jej na jeden z używanych w okolicy kanałów FM. Mixw nie dopuszcza do zaznaczenia sygnału w oknie widma, ponieważ jest to w tej sytuacji zbędne.

    W odróżnieniu od emisji RTTY czy PSK31 protokół AX.25 wymaga zainicjowania połączenia z korespondentem (skrzynką, węzłem sieci) za pomocą rozkazu "Connect" i jego przerwania za pomocą rozkazu "Disconnect". W przypadku skrzynek elektronicznych i węzłów sieci można skorzystać z odpowiedniego rozkazu oprogramowania stacji ("Quit", "Bye" itp.). Do nawiązania połączenia służy menu "Mode|Connect" albo kombinacja CTRL-ALT-C. W widocznym obok oknie dialogowym należy wpisać swój znak (w polu "My Call"), znak stacji docelowej (w polu "Remote") i znaki ew. stacji przekaźnikowych poziomu 2 na trasie połączenia (w polu "Digis"). W rejonach o dobrze rozbudowanej sieci stacje węzłowe są osiągalne bez pośrednictwa przekaźników tego rodzaju. Zasadniczo stacje węzłowe (BayCom Node, Flexnet, XNET, NOS itp.) wymagają nawiązania z nimi połączenia i podania rozkazu łączenia dalej lub innych wywołujących potrzebne informacje albo pozwalających na korzystanie z trybu konferencyjnego. Stacje Flexnet mogą być także wykorzystane jako inteligentne przekaźniki cyfrowe nie wymagające nawiązania z nimi połączenia. Czasami daje to pewne skrócenie czasu przekazywania pakietów. Po wprowadzeniu znaków w oknie należy nacisnąć przycisk "Connect" w celu zainicjowania połączenia. Po nawiązaniu połączenia ze stacją węzłową lub skrzynką sieci użytkownik ma do dyspozycji jej zestaw rozkazów i posługując się nimi może np. inicjować dalsze połączenia w sieci albo ze stacjami indywidualnymi, odczytywać i kasować pocztę, odpowiadać na listy, wywoływać teksty informacyjne i spisy osiągalnych stacji itd. Użytkownicy nie znający dokładnie zestawu rozkazów danej stacji mogą go wywołać i wydrukować lub zapisać na dysku. Przykład łączności ze skrzynką elektroniczną pokazano na ilustracji poniżej.



    Zasadą komunikacji pakietowej (w protokóle AX.25 albo TCP/IP) jest nadawanie danych w postaci bloków (pakietów), z których każdy musi być pokwitowany przez odbiorcę. W przypadku zaginięcia pakietu wskutek zakłóceń albo przekłamania jego zawartości jest on powtarzany aż do skutku albo do wyczerpania się maksymalnej założonej liczby powtórzeń. Gwarantuje to wysokie prawdopodobieństwo bezbłędności otrzymanych danych.
    Zakończenie łączności wymaga podania polecenia "Disconnect" za pomocą menu "Mode|Disconnect" albo odpowiedniego polecenia dla stacji docelowej jak "Bye" lub "Quit". Przykładowy spis poleceń skrzynki elektronicznej podano dalej.

    Jak podano powyżej do korzystania z protokółów TCP/IP konieczne jest zainstalowanie sterownika wirtualnego kontrolera sieciowego i skonfigurowanie kontrolera. Poniżej podano przebieg procedury dla systemu Windows 2000:
Instalacja
1. Otwórz .Panel Sterowania.
2. Uruchom program kreatora sprzętu .Dodaj/Usuń sprzęt. , naciśnij .Dalej.
3. Na powitanie kreatora dodawania sprzętu naciśnij .Dalej.
4. Wybierz .Dodaj/rozwiąż problemy z urządzeniem., naciśnij .Dalej.
5. poczekaj na zakończenie pracy kreatora (.Trwa wyszukiwanie....)
6. W oknie dialogowym jakie się pojawi wybierz opcję .Dodaj nowy sprzęt. i naciśnij .Dalej.
7. Wybierz .Nie. Chcę wybrać z listy. i naciśnij .Dalej.
8. Z wykazu jaki się pojawi wybierz .Karty sieciowe. i naciśnij .Dalej.
9. Naciśnij przycisk .Z dysku....
10. Naciśnij .Przeglądaj.... i odnajdź na dysku plik NetMixNic.inf, po czym naciśnij .Otwórz.
11. W oknie dialogowym .Instaluj z dysku. naciśnij .OK..
12. Wybierz .MixW virtual network adapter for Windows 2000/XP. i naciśnij .Dalej.
13. Jeszcze raz naciśnij .Dalej.
14. W oknie .Nie znaleziono podpisu cyfrowego. jakie się pojawi , naciśnij przycisk .OK..
15. naciśnij przycisk .Zakończ.

Konfiguracja
1. Otwórz Panel Sterujący, a w nim panel .Połączenia sieciowe i telefoniczne.
2. Podwójnie naciśnij na .Połączenia lokalne. . otworzy się okno, w którym naciśnij na przycisk .Właściwości.
3. Usuń zaznaczenie z opcji .Klient sieci Microsoft Networks. oraz .Udostępnianie plików i drukarek w sieciach Microsoft Networks.
4. U dołu zaznacz opcję .Pokaż ikonę na pasku zadań podczas połączenia.
5. Podświetl .Protokół internetowy (TCP/IP). i naciśnij na przycisk .Właściwości.
6. Wybierz opcję .Użyj następującego adresu IP.
7. W okienku .Adres IP. wpisz twój adres
8. W okienku .Maska podsieci. wpisz 255.255.255.0
9. W okienku .Brama domyślna. i niżej .Preferowany serwer DNS. - wpisz adres swojej bramki lub dane wskazane przez administratora bramki
10. naciśnij .OK.. by zamknąć okno parametrów IP
11. naciśnij .OK.. by zamknąć okno właściwości TCP/IP.
W Windows XP instalowanie sterownika i jego konfigurowanie przebiegają analogicznie jak dla Windows 2000.


7.2. Skrzynki DX-Cluster
    Do wyświetlania informacji otrzymanych ze skrzynki DX-Cluster przewidziane jest osobne okno odbiorcze. Do jego otwarcia służy menu "View|DX Cluster" ("Widok|DX Cluster"):



    W oknie tym wyświetlane są wszystkie meldunki napływające ze skrzynki DX Cluster. Przycisk "Filter" ("Filtr") pozwala na pozostawienie tylko interesujących i zignorowanie pozostałych. Kryteria wyboru podawane są w oknie dialogowym otwieranym za pomocą ww przycisku. Kryteriami tymi są pasma częstotliwości i rodzaje emisji.

    Naciśnięcie pasma w spisie zmienia jego atrybut (naprzemian wyświetlanie lub nie). Interesujące rodzaje emisji należy zaznaczyć w polach obok. Korzystanie z odbioru meldunków DX-owych w przedstawionym oknie przez sieć pakiet radio wymaga podłączenia i skonfigurowania kontrolera TNC.
    Przycisk "Web Cluster" służy do skorzystania ze skrzynki DX-Cluster przez Internet, pod warunkiem dysponowania połączeniem z Internetem. W celu zmiany domyślnej konfiguracji i wyboru innej stacji należy nacisnąć na symbol motylka w linii tytułowej okna i w menu wybrać pozycję "Settings" ("Konfiguracja").

W oknie dialogowym należy podać internetowy adres stacji, stronę i ew. parametry programu CGI dostarczającego i filtrującego dane.

    Kanał 80 jest standardowym kanałem TCP/IP dla protokółu HTTP i wymaga zmiany jedynie wówczas gdy korzysta się z serwera buforowego "Proxy". Standardowym kanałem jest wówczas 8080. Zaznaczenie pola "Load on start" powoduje automatyczne nawiązanie połączenia ze skrzynką w Internecie w momencie uruchamiania programu. Przycisk OK służy do potwierdzenia wprowadzonych danych.

    Meldunki wyświetlane w oknie są porównywane z zapisami w dzienniku stacji a ich znaczenie jest sygnalizowane za pomocą następujących kolorów:
- czarny napis na białym tle - łączność z tym krajem w danym paśmie i danym rodzajem emisji znajduje się w dzienniku, QSO nie potrzebne.
- napis na żółtym tle - nowy kraj w danym paśmie/rodzaju emisji, QSO pożądane.
- napis na niebieskim tle - nowa stacja DX-owa w danym paśmie/rodzaju emisji. QSO pożądane.
- czerwony napis kursywą - QSO z podaną stacją właśnie zakończone.

7.3. Łączności pakiet radio na falach krótkich
    Wybór emisji pakiet radio i wywołanie okna konfiguracyjnego odbywa się w sposób identyczny jak dla zakresów UKF. W oknie konfiguracyjnym należy podać swój znak wywoławczy, o ile nie został wprowadzony wcześniej i wybrać punkt "HF" w polu "Modulator/Demodulator".
    W zakresie fal krótkich stosowana jest szybkość transmisji 300 bit/sek i odstęp częstotliwości 300 Hz - częstotliwości podnośnej wynoszą 1600 i 1800 Hz. Szybkość transmisji jest ograniczona niestabilnością warunków propagacji. Wielodrożność odbioru i zmiany tras propagacji mogłyby spowodować nakładanie się na siebie kolejnych bitów przy szybkościach przekraczających 300 bit/sek. W stabilnych warunkach prowadzone były jednak próby łączności z większymi szybkościami transmisji dochodzącymi do 1200 bit/sek. Prowadzono także próby z zastosowaniem kluczowania fazy (BPSK) zamiast częstotliwości (AFSK). MixW oferuje wszystkie omówione powyżej funkcje (radiolatarnia, funkcja przekaźnikowa) niezależnie od szybkości transmisji i zakresu nadawania.
    Znak wywoławczy stacji i własnego przekaźnika są identyczne dla wszystkich zakresów pracy. Parametry znajdujące się na pozostałych kartach mogą zachować dotychczasowe (lub domyślne) wartości. Korzystne może okazać się jednak dopasowanie czasów protokółu do warunków panujących w zakresie fal krótkich.

    Odbiornik należy dostroić tak aby pożądana stacja (lub podzakres, w którym znajdują się stacje pakiet radio) był widoczny w oknie widma i następnie - w odróżnieniu od sytuacji w pasmach FM - wybrać stację za pomocą myszy albo kombinacji ALT i klawiszy znacznika (strzałek). Wskaźnik dostrojenia składa się z dwóch rombów połączonych ze sobą linią prostą. Przykładowy widok okna wskaźnika w trakcie łączności pakiet radio pokazano obok.

    Połączenie ze stacją docelową wymaga zawsze podania polecenia "Connect". Menu "Mode|Connect" lub kombinacja CTRL-ALT-C powodują otwarcie opisanego uprzednio okna, w którym należy podać znaki własny i stacji docelowej oraz ew. znaki przekaźników cyfrowych. W zakresach fal krótkich są one jednak znacznie rzadziej używane aniżeli w zakresach UKF. Po wprowadzeniu danych należy nacisnąć przycisk "Connect" w celu zainicjowania połączenia.
    Do zakończenia łączności służy menu "Mode|Disconnect", a w przypadku stacji automatycznych (węzłów, skrzynek elektronicznych) odpowiedni rozkaz oprogramowania stacji. Sposób nawiązywania, prowadzenia i zakończenia łączności jest identyczny niezależnie od zakresu pracy.



7.4. Zestaw rozkazów skrzynek MSYS
    Dla ułatwienia orientacji w korzystaniu ze skrzynek elektronicznych poniżej przytoczono jako przykład zestaw rozkazów skrzynek systemu MSYS (w wersji 1.18). Większość z nich można skrócić do pierwszej litery. Część z wymienionych rozkazów spotyka się także w innych systemach oprogramowania skrzynek elektronicznych pakiet radio. Pełny zestaw poleceń można zawsze wywołać za pomocą rozkazu H (Help). Przeważnie też rozkaz I wywołuje tekst informacyjny, a rozkaz A - często aktualności.

Abort	-	przerwanie wykonawania ostatniego rozkazu.
Bye	-	zakończenie połączenia ze skrzynką.
Conference	-	przejście w tryb konferencyjny (łączności w kółeczkach).
Download	-	odbiór plików ze skrzynki.
Grep	-	poszukiwanie podanego łańcucha znaków.
Help	-	wywołanie pomocy.
Info	-	wywołanie informacji o skrzynce i jej wyposażeniu.
ID	-	wywołanie informacji o kanałach łączności i ich konfiguracji.
Just Heard (JH)	-	wywołanie spisu stacji odbieranych przez skrzynkę.
JB	-	spis skrzynek.
JD	-	spis stacji węzłowych i przekaźnikowych.
JG	-	spis bramek.
JK	-	spis węzłów systeku K i KA.
JM	-	spis skrzynek MSYS.
JN	-	spis węzłów Net/Rom.
JT	-	spis stacji TCP/IP.
Kill	-	skasowanie wiadomości (możliwe tylko przez nadawcę lub adresata).
KM	-	skasowanie wiadomości własnych (Kill mine).
KT	-	skasowanie biuletynów (Kill traffic).
K-Nodes	-	informacje od stacji K-Node.
List	-	spis wiadomości.
L x	-	spis wiadomości z kategorii x.
LC	-	spis kategorii.
LM	-	spis wiadomości własnych (List mine).
LN	-	spis wiadomości jeszcze nie odczytanych.
LT	-	spis biuletynów.
LL	-	ostatnia wiadomość.
LL #	-	ostatnich # wiadomości.
LO #	-	spis wiadomości sprzed podanej daty #=rrmmdd.
LU	-	spis własnych wiadomości nie przeczytanych.
LY	-	spis własnych wiadomości przeczytanych.
LW	-	spis informacji o pogodzie.
L?	-	spis wiadomości retransmitowanych.
L<< x	-	spis wiadomości pochodzących od stacji o podanym znaku.
L>> x	-	spis wiadomości przeznaczonych dla stacji o podanym znaku.
L@ PBBS	-	spis wiadomości przeznaczonych do skrzynki o podanym adresie.
L #	-	spis ostatnich wiadomości począwszy od podanej daty #.
LL #	-	spis ostatnich # wiadomości.
L # #	-	spis wiadomości od # do #.
L"x"	-	spis wiadomości zawierających tekst x.
L'x'	-	spis wiadomości zawierających tekst x z uwzględnieniem dużych i małych liter.
L$	-	spis biuletynów.
Message	-	komunikat dnia (aktualności).
Grupa N służy do wprowadzenia informacji o stacji użytkownika i jej operatorze. Jest to konieczne za pierwszym razem ale informacje te mogą być później aktualizowane.
Name	-	imię.
NH	-	skrzynka macierzysta.
NQ	-	QTH=miasto.
NZ	-	kod pocztowy.
Path	-	trasa połączenia do podanego użytkownika.
PF	-	trasa połączenia do podanej skrzynki.
PC	-	poszukiwanie stacji (o podanym znaku).
Read	-	odczyt wiadomości.
R # #	-	odczyt wiadomości o podanych numerach, np.: R 12734 11521 27185.
R x	-	odczyt wszystkich z rubryki (kategorii ) x. Przykład: R UKF.
R@ xxxx	-	odczyt wszystkich pochodzących z podanej skrzynki (z pod podanego adresu). Przykład: R@ PZK.
R> xxxx	-	odczyt wszystkich wiadomości adresowanych do xxxx.
R< xxxx	-	odczyt wiadomości pochodzących od xxxx.
RM	-	odczyt własnych wiadomości (Raed Mine).
RE	-	odczyt wiadomości w formacie eksportowym (Read Export).
REM	-	odczyt własnych wiadomości w formacie eksportowym (Read Export Mine).
RH	-	odczyt wiadomości z nagłówkami - wyświetlane są linie zaczynające się od symbolu "R:" (Read Headers).
RN	-	odczyt wyłącznie tekstu bez nagłówków wiadomości.
RP	-	odczyt bez zaznaczenia, że przeczytane (Read Preview).
#RS	-	odczyt wszystkich wiadomości przeznaczonych dla operatora skrzynki (Read Sysop).
#RES	-	j.w. w formacie eksportowym (Read Export Sysop).
#R*	-	odczyt wiadomości zatrzymanych (nie przekazywanych dalej).
#R+	-	j.w. z podaniem powodu.
#R-	-	j.w. w skróconej postaci.
REPly #	-	odpowiedś z automatycznym tytułem.
REP #	-	odpowiedź na wiadomość o podanym numerze. Umieszczenie kropki po numerze wiadomości powoduje automatyczne dodanie tytułu. Odpowiada rozkazowi SR.
Wiadomości są dzielone na części mieszczące się na ekranie. Po każdej z nich wyświetlane jest wezwanie: "More? [Y]es, No or Continuous" - Y powoduje wyświetlenie następnej strony, N - przerwanie odczytu a C wyświetlane bez dalszego podziału na strony ekranowe. Długość strony (liczbę linii) ustala się za pomocą rozkazu X.
> REQDIR
Jest rozkazem dla serwera plików. W celu wywołania spisu treści katalogu XXXX nateży wysłać wiadomość adresowaną do REQDIR i w tytule podać nazwę katalogu w postaci /XXX. W celu odczytania wybranego pliku należy wysłać wiadomość adresowaną do REQFIL (informację o sposobie korzystania z usługi wywołuje się podając w tytule nazwę pliku pomocy REQFIL.HLP).
> REQFIL
W celu odczytu pliku należy wysłać wiadomość zaadresowaną do REQFIL i w jej tytule podać nazwę pożądanego pliku (ew. ze ścieżką dostępu).
Grupa rozkazów S służy do nadania wiadomości. Druga litera określa rodzaj wiadomości, np. SP - wiadomość prywatna, SB - biuletyn, ST - wiadomość typu NTS (biuletyny typu NTS są specjalnością amerykańską nie używaną w Europie).
Przykłady:
SP znak @ skrzynka.adr_hier	-	nadanie prywatnej wiadomości np. SP OE1KDA@OE1XAB.AUT.EU. Znak adresata podaje się bez rozszerzenia.
SB rubryka @ rejon	-	nadanie biuletynu np. SB UKF@POL.
SR nr	-	udzielenie odpowiedzi na wiadomość o podanym numerze np. SR 12723. Kropka po numerze wiadomości powoduje automatyczne dopisanie tytułu. Jest to tytuł wiadomości o danym numerze z dopiskiem "RE:" na początku. Pełny adres hierarchiczny skrzynki składa się z jej znaku, oznaczenia kraju i kontynentu np.: OE1XAB.AUT.EU (AUT -Austria, EU - Europa). Dozwolone, ale nie obowiązkowe, jest dodanie oznaczenia rejonu np. OE1XAB.#OE1.AUT.EU. Zakończeniem wiadomości jest znak CTRL-Z lub gwiazdka na początku linii. Znak CTRL-A powoduje przerwanie nadawania i wyrzucenie wiadomości.
Rozkaz T służ do nawiązania połączenia z operatorem skrzynki, jeżeli jest on obecny. Po upływie 60 sekund przy braku odpowiedzi operatora użytkownik powraca na poziom skrzynki. W przypadku połączeń TCP/IP kanał 87 (telnet 87) powoduje nawiązanie połączenia z konsolą bez pośrednictwa skrzynki.
Rozkaz U powoduje wyświetlenie spisu użytkowników połączonych ze skrzynką. Za pomocą polecenia UP użytkownicy mogą skopiować plik do skrzynki pod warunkiem posidania odpowiednich uprawnień udzielonych przez jej operatora.
Polecenie V wywołuje informację o wersji oprogramowania skrzynki.
What	-	wywołanie spisu plików dostępnych do odczytu.
W x	-	wywołanie spisu plików zawartych w katalogu x.
Grupa rozkazów X służy do wprowadzania parametrów konfiguracyjnych dla każdego z użytkowników skrzynki.
X	-	zmiana statusu użtkownika ze zwykłego na eksperta i odwrotnie.
X liczba	-	liczba linii tekstu wyświetlana jednorazowo na ekranie, X 20 - oznacza, że strona ekranowa ma długość 20 linii, X 0 - wyświetlanie bez podziału na strony.
XF	-	szybka transmisja danych, pakiety mogą zawierać więcej niż jedną linię tekstu.
XS	-	pakiety zawierają najwyżej jedną linię tekstu. Zalecane w przypadku połączeń o gorszej jakości.
XC	-	włączenie lub wyłączenie nadawania spisu rubryk po nawiązaniu połączenia ze skrzynką. Dotyczy tylko użytkowników nie korzystających ze statusu eksperta.
XR	-	włączenie lub wyłączenie automatycznego zapytania czy użytkownik pragnie udzielić odpowiedzi na przeczytaną wiadomość.
XU	-	włączenie lub wyłączenie nadawania przez skrzynkę spisu nieprzeczytanych wiadomości na początku QSO.
Yapp	-	transmisja plików dwójkowych przy użyciu protokółu YAPP.
YW	-	wywołanie spisu plików.
YD nazwa	-	odbiór pliku o podanej nazwie.
YU nazwa	-	nadanie pliku o podanej nazwie.
*	-	nadanie informacji do operatora.
^ZH	-	(CTRL-Z), wywołanie pomocy w trybie konferencyjnym.
^ZQ lub /ex	-	zakończenie konferencji i powrót na poziom skrzynki.
^ZU	-	wywołanie spisu uczestników.
^ZA #	-	wywołanie użytkownika w podanym kanale konferencyjnym.

7.5. Zestaw rozkazów węzła
    Podane poniżej rozkazy występują w wielu systemach oprogramowania węzłów sieci pakiet radio. Pełną listę rozkazów można zawsze wywołać za pomocą polecenia H (help).

BBS	-	połączenie z najbliższą skrzynką elektroniczną.
Bye	-	przerwanie połączenia (w wielu systemach Quit).
Connect znak	-	połączenie z podaną stacją.
C# znak	-	połączenie ze stacją w podanym kanale wyjściowym węzła.
Help	-	wywołanie pomocy (zawiera najczęściej co najmniej spis poleceń).
Nodes	-	wywołanie spisu dostępnych węzłów.
Justheard	-	wywołanie spisu odbieranych stacji.
Nodes znak	-	wywołanie informacji o podanym węźle.
Ports	-	wywołanie spisu kanałów węzła.
Routes	-	wywołanie spisu tras połączeń z najbliższymi węzłami.
Route znak	-	informacja o trasie połączenia z podanym węzłem sieci.
State Talk	-	przywołanie operatora.
Users	-	wywołanie spisu użytkowników.

---

---

Wydanie z dn. 25.02.2003.
© Prawa autorskie Krzysztof Dąbrowski, OE1KDA.