7. Pakiet radio

  Pierwsze koncepty komunikacji pakietowej powstały w połowie lat 60-tych, ale praktyczne zastosowania pojawiły się w pasmach amatorskich dopiero w r. 1978 w Kanadzie. W 1980 r. grupa krótkofalowców Vancouver Amateur Digital Communication Group (VADCG) opracowała prototyp kontrolera TNC. W następnych latach pałeczkę przejęła amerykańska grupa TAPR (Tucson Amateur Packet Radio), która opracowała kolejno kontrolery TNC-1 i TNC-2 (lata 1984-85). Przyczyniła się ona także do udoskonalenia i rozszerzenia protokółu AX.25. Istotny wkład w rozwój komunikacji pakiet radio wnieœli także krótkofalowcy niemieccy opracowując uproszczone modamy współpracujące ze sterownikami symulującymi kontrolery TNC, kontrolery TNC-3 oraz wielofunkcyjne kontrolery PTC. W ostatnich czasach pojawiło się także oprogramowanaie wykorzystujące płytkę dŸwiękową komputera PC jako modem pakiet radio. Należą do niego m.in. programy Flexnet i MixW.

    Amatorska sieć pakiet radio składa się z połączonych ze sobą za pomocą łączy radiowych stacji przekaŸnikowych i węzłowych rozszerzających znacznie zasięg stacji indywidualnych, które z niej korzystają. Stacje pracujące w zakresach UKF mogą nawiązywać bezpoœrenie QSO ze stacjami położonymi w innych częœciach kontynentu nawet pomimo skromnego wyposażenia radiowego. Oprócz tego w skład sieci wchodzą skrzynki elektroniczne służące do wymiany poczty elektronicznej i biuletynów. Listy elektroniczne i biuletyny nadane za poœrednictwem najbliższej (lub najlepiej osiągalnej) skrzynki elektronicznej są automatycznie przekazywane do skrzynki adresata lub rozprowadzane w sieci i umieszczane w odpowiednich rubrykach tematycznych w wybranym rejonie lub na całym œwiecie. W tym celu skrzynki korzystają ze specjalnie opracowanego systemu adresów, a wiadomoœci są przekazywane za poœrednictwem łączy pomiędzy węzłami sieci amatorskiej (w tym również łączy satelitarnych). Skrzynki elektroniczne i stacje przekaŸnikowe pakiet radio znajdują się także na pokładach niektórych satelitów amatorskich i na międzynarodowej stacji kosmicznej. Niektóre z satelitów amatorskich są wyposażone w kamery, a obrazy widziane przez nie są magazynowane w pamięci skrzynek pakiet radio na ich pokładzie i dostępne w postaci plików komputerowych. Na pokładach satelitów amatorskich znajdują się nieraz radiolatarnie nadające dane telemetryczne w protokóle AX.25.
    W skład amatorskiej sieci pakiet radio wchodzą też skrzynki DX-Cluster. Rozpowszechniają one informacje DX-owe stanowiące cenną pomoc dla operatorów stacji krótkofalowych a także informacje dotyczące warunków propagacji fal. Łącznoœci pakiet radio były już także wielokrotnie stosowane w akcjach ratunkowych i ćwiczeniach ratunkowych na wypadek katastrof.
    Niedawno opracowany system przekazywania danych telemetrycznych APRS jest wprawdzie głównie stosowany do rozpowszechniana informacji o położeniu stacji (pochodzących najczęœciej z odbiorników GPS) ale z samej zasady działania można użyć go do udostępniania dowolnych danych telemetrycznych np. meteorologicznych czy informujących o stanie œrodowiska czy poziomie wód.

    Na zakończenie częœci wprowadzającej warto przyjrzeć się różnicy pomiędzy przekaŸnikami cyfrowymi i stacjami węzłowymi sieci. Protokół AX.25 stosowany w systemie pakiet radio odpowiada warstwie drugiej 7-warstwowego modelu OSI. Jego integralną częœć stanowi funkcja przekaŸnikowa której działanie polega na chwilowym zapamiętaniu i powtarzaniu odebranych pakietów. Pakiety są nadawane w tym samym kanale radiowym (na tej samej częstotliwoœci) w którym zostały odebrane. Łańcuszek takich stacji (protokół AX.25 dopuszcza maksymalnie osiem) poœredniczy w przekazywaniu pakietów pomiędzy stacjami użytkowników zwiększając w ten sposób ich efektywny zasięg. Trasa retransmisji jest podawana przez operatorów stacji prowadzących QSO.
    W odróżnieniu od nich stacje węzłowe posługują się specjalnym protokółem sieciowym usytuowanym na poziomie warstwy trzeciej modelu OSI. Protokół ten pozwala na automatyczne wyszukiwanie tras w sieci i wybór właœciwych kanałów radiowych w przypadku stacji wielowejœciowych. Jest to więc rozwiązanie inteligentniejsze i bardziej efektywne. Liczba stacji węzłowych na trasie połączenia nie jest ograniczona przez protokół, a użytkownik nie musi podawać (ani nawet znać) całej trasy połączenia. Musi on jedynie podać znak stacji docelowej. W sieci amatorskiej stosowane są protokóły sieciowe NET/ROM, Flexnet oraz internetowy protokół IP. Rodzaj protokółu sieciowego stosowanego przez węzły w łączach sieci (w kanałach dostępnych dla użytkowników stosowany jest zawsze protokół AX.25) nie wpływa na sposób prowadzenia QSO przez stacje użytkowników.

    MixW może być używany do prowadzenia łącznoœci pakiet radio zrówno w zakresach UKF jak i KF. Jest on także wyposażony w funkcje radiolatarni i przekaŸnikową.
    Wyboru emisji pakiet radio dokonuje się za pomocą menu "Mode | Packet" ("Emisja|Pakiet radio") albo pola rodzaju emisji w linii informacyjnej. Parametry konfiguracyjne wprowadza się, jak w przypadku wszystkich innych rodzajów emisji w oknie otwieranym za pomocą menu "Mode | Mode settings" ("Emisja|Parametry").

    W pierwszej karcie "General" ("Parametry ogólne") należy wpisać znak wywoławczy stacji i wybrać pożądaną szybkoœć transmisji. Dodatkowo można też podać znak dla przekaŸnika (np. z innym rozszerzeniem) i włączyć przekaŸnik. Pozostałe pola nie wymagają zaznaczenia w większoœci przypadków. Parametry na pozostałych kartach mogą zachować wartoœci domyœlne na początek. Ich zmiana nie jest konieczna do prowadzenia zwykłych QSO. Dla zoptymalizowania przebiegu łącznoœci może być konieczne dobranie czasów protokółu na karcie "Parameters" ("Parametry AX.25"). Karta "Beacon/Monitor" zawiera parametry sterujące pracą radiolatarni i tekst radiolatarni. Ostatnia z kart "TNC" służy do skonfigurowania współpracy programu z zewnętrzyni kontrolerami TNC.

    W zakresach UKF stosowana jest modulacja FM. Przy szybkoœciach transmisji 1200 i 2400 bit/sek podnoœna akustyczna jest doprowadzona do gniazda mikrofonowego radiostacji FM. Przy szybkoœci 9600 bit/sek sygnał cyfrowy moduluje bezpoœrednio generator noœnej w nadajniku. Dostrojenie stacji do sygnału pakiet radio wymaga nastawienia jej na jeden z używanych w okolicy kanałów FM. Mixw nie dopuszcza do zaznaczenia sygnału w oknie widma, ponieważ jest to w tej sytuacji zbędne.

    W odróżnieniu od emisji RTTY czy PSK31 protokół AX.25 wymaga zainicjowania połączenia z korespondentem (skrzynką, węzłem sieci) za pomocą rozkazu "Connect" i jego przerwania za pomocą rozkazu "Disconnect". W przypadku skrzynek elektronicznych i węzłów sieci można skorzystać z odpowiedniego rozkazu oprogramowania stacji ("Quit", "Bye" itp.). Do nawiązania połączenia służy menu "Mode|Connect" albo kombinacja CTRL-ALT-C. W widocznym obok oknie dialogowym należy wpisać swój znak (w polu "My Call"), znak stacji docelowej (w polu "Remote") i znaki ew. stacji przekaŸnikowych poziomu 2 na trasie połączenia (w polu "Digis"). W rejonach o dobrze rozbudowanej sieci stacje węzłowe są osiągalne bez poœrednictwa przekaŸników tego rodzaju. Zasadniczo stacje węzłowe (BayCom Node, Flexnet, XNET, NOS itp.) wymagają nawiązania z nimi połączenia i podania rozkazu łączenia dalej lub innych wywołujących potrzebne informacje albo pozwalających na korzystanie z trybu konferencyjnego. Stacje Flexnet mogą być także wykorzystane jako inteligentne przekaŸniki cyfrowe nie wymagające nawiązania z nimi połączenia. Czasami daje to pewne skrócenie czasu przekazywania pakietów. Po wprowadzeniu znaków w oknie należy nacisnąć przycisk "Connect" w celu zainicjowania połączenia. Po nawiązaniu połączenia ze stacją węzłową lub skrzynką sieci użytkownik ma do dyspozycji jej zestaw rozkazów i posługując się nimi może np. inicjować dalsze połączenia w sieci albo ze stacjami indywidualnymi, odczytywać i kasować pocztę, odpowiadać na listy, wywoływać teksty informacyjne i spisy osiągalnych stacji itd. Użytkownicy nie znający dokładnie zestawu rozkazów danej stacji mogą go wywołać i wydrukować lub zapisać na dysku. Przykład łącznoœci ze skrzynką elektroniczną pokazano na ilustracji poniżej.



    Zasadą komunikacji pakietowej (w protokóle AX.25 albo TCP/IP) jest nadawanie danych w postaci bloków (pakietów), z których każdy musi być pokwitowany przez odbiorcę. W przypadku zaginięcia pakietu wskutek zakłóceń albo przekłamania jego zawartoœci jest on powtarzany aż do skutku albo do wyczerpania się maksymalnej założonej liczby powtórzeń. Gwarantuje to wysokie prawdopodobieństwo bezbłędnoœci otrzymanych danych.
    Zakończenie łącznoœci wymaga podania polecenia "Disconnect" za pomocą menu "Mode|Disconnect" albo odpowiedniego polecenia dla stacji docelowej jak "Bye" lub "Quit". Przykładowy spis poleceń skrzynki elektronicznej podano dalej.

7.2. Skrzynki DX-Cluster
    Do wyœwietlania informacji otrzymanych ze skrzynki DX-Cluster przewidziane jest osobne okno odbiorcze. Do jego otwarcia służy menu "View|DX Cluster" ("Widok|DX Cluster"):



    W oknie tym wyœwietlane są wszystkie meldunki napływające ze skrzynki DX Cluster. Przycisk "Filter" ("Filtr") pozwala na pozostawienie tylko interesujących i zignorowanie pozostałych. Kryteria wyboru podawane są w oknie dialogowym otwieranym za pomocą ww przycisku. Kryteriami tymi są pasma częstotliwoœci i rodzaje emisji.

    Naciœnięcie pasma w spisie zmienia jego atrybut (naprzemian wyœwietlanie lub nie). Interesujące rodzaje emisji należy zaznaczyć w polach obok. Korzystanie z odbioru meldunków DX-owych w przedstawionym oknie przez sieć pakiet radio wymaga podłączenia i skonfigurowania kontrolera TNC.
    Przycisk "Web Cluster" służy do skorzystania ze skrzynki DX-Cluster przez Internet, pod warunkiem dysponowania połączeniem z Internetem. W celu zmiany domyœlnej konfiguracji i wyboru innej stacji należy nacisnąć na symbol motylka w linii tytułowej okna i w menu wybrać pozycję "Settings" ("Konfiguracja").

W oknie dialogowym należy podać internetowy adres stacji, stronę i ew. parametry programu CGI dostarczającego i filtrującego dane.

    Kanał 80 jest standardowym kanałem TCP/IP dla protokółu HTTP i wymaga zmiany jedynie wówczas gdy korzysta się z serwera buforowego "Proxy". Standardowym kanałem jest wówczas 8080. Zaznaczenie pola "Load on start" powoduje automatyczne nawiązanie połączenia ze skrzynką w Internecie w momencie uruchamiania programu. Przycisk OK służy do potwierdzenia wprowadzonych danych.

    Meldunki wyœwietlane w oknie są porównywane z zapisami w dzienniku stacji a ich znaczenie jest sygnalizowane za pomocą następujących kolorów:
- czarny napis na białym tle - łącznoœć z tym krajem w danym paœmie i danym rodzajem emisji znajduje się w dzienniku, QSO nie potrzebne.
- napis na żółtym tle - nowy kraj w danym paœmie/rodzaju emisji, QSO pożądane.
- napis na niebieskim tle - nowa stacja DX-owa w danym paœmie/rodzaju emisji. QSO pożądane.
- czerwony napis kursywą - QSO z podaną stacją właœnie zakończone.

7.3. Łącznoœci pakiet radio na falach krótkich
    Wybór emisji pakiet radio i wywołanie okna konfiguracyjnego odbywa się w sposób identyczny jak dla zakresów UKF. W oknie konfiguracyjnym należy podać swój znak wywoławczy, o ile nie został wprowadzony wczeœniej i wybrać punkt "HF" w polu "Modulator/Demodulator".
    W zakresie fal krótkich stosowana jest szybkoœć transmisji 300 bit/sek i odstęp częstotliwoœci 300 Hz - częstotliwoœci podnoœnej wynoszą 1600 i 1800 Hz. Szybkoœć transmisji jest ograniczona niestabilnoœcią warunków propagacji. Wielodrożnoœć odbioru i zmiany tras propagacji mogłyby spowodować nakładanie się na siebie kolejnych bitów przy szybkoœciach przekraczających 300 bit/sek. W stabilnych warunkach prowadzone były jednak próby łącznoœci z większymi szybkoœciami transmisji dochodzącymi do 1200 bit/sek. Prowadzono także próby z zastosowaniem kluczowania fazy (BPSK) zamiast częstotliwoœci (AFSK). MixW oferuje wszystkie omówione powyżej funkcje (radiolatarnia, funkcja przekaŸnikowa) niezależnie od szybkoœci transmisji i zakresu nadawania.
    Znak wywoławczy stacji i własnego przekaŸnika są identyczne dla wszystkich zakresów pracy. Parametry znajdujące się na pozostałych kartach mogą zachować dotychczasowe (lub domyœlne) wartoœci. Korzystne może okazać się jednak dopasowanie czasów protokółu do warunków panujących w zakresie fal krótkich.

    Odbiornik należy dostroić tak aby pożądana stacja (lub podzakres, w którym znajdują się stacje pakiet radio) był widoczny w oknie widma i następnie - w odróżnieniu od sytuacji w pasmach FM - wybrać stację za pomocą myszy albo kombinacji ALT i klawiszy znacznika (strzałek). WskaŸnik dostrojenia składa się z dwóch rombów połączonych ze sobą linią prostą. Przykładowy widok okna wskaŸnika w trakcie łącznoœci pakiet radio pokazano obok.

    Połączenie ze stacją docelową wymaga zawsze podania polecenia "Connect". Menu "Mode|Connect" lub kombinacja CTRL-ALT-C powodują otwarcie opisanego uprzednio okna, w którym należy podać znaki własny i stacji docelowej oraz ew. znaki przekaŸników cyfrowych. W zakresach fal krótkich są one jednak znacznie rzadziej używane aniżeli w zakresach UKF. Po wprowadzeniu danych należy nacisnąć przycisk "Connect" w celu zainicjowania połączenia.
    Do zakończenia łącznoœci służy menu "Mode|Disconnect", a w przypadku stacji automatycznych (węzłów, skrzynek elektronicznych) odpowiedni rozkaz oprogramowania stacji. Sposób nawiązywania, prowadzenia i zakończenia łącznoœci jest identyczny niezależnie od zakresu pracy.




7.4. Zestaw rozkazów skrzynek MSYS
    Dla ułatwienia orientacji w korzystaniu ze skrzynek elektronicznych poniżej przytoczono jako przykład zestaw rozkazów skrzynek systemu MSYS (w wersji 1.18). Większoœć z nich można skrócić do pierwszej litery. Częœć z wymienionych rozkazów spotyka się także w innych systemach oprogramowania skrzynek elektronicznych pakiet radio. Pełny zestaw poleceń można zawsze wywołać za pomocą rozkazu H (Help). Przeważnie też rozkaz I wywołuje tekst informacyjny, a rozkaz A - często aktualnoœci.

Abort	-	przerwanie wykonawania ostatniego rozkazu.
Bye	-	zakończenie połączenia ze skrzynką.
Conference	-	przejœcie w tryb konferencyjny (łącznoœci w kółeczkach).
Download	-	odbiór plików ze skrzynki.
Grep	-	poszukiwanie podanego łańcucha znaków.
Help	-	wywołanie pomocy.
Info	-	wywołanie informacji o skrzynce i jej wyposażeniu.
ID	-	wywołanie informacji o kanałach łącznoœci i ich konfiguracji.
Just Heard (JH)	-	wywołanie spisu stacji odbieranych przez skrzynkę.
JB	-	spis skrzynek.
JD	-	spis stacji węzłowych i przekaŸnikowych.
JG	-	spis bramek.
JK	-	spis węzłów systeku K i KA.
JM	-	spis skrzynek MSYS.
JN	-	spis węzłów Net/Rom.
JT	-	spis stacji TCP/IP.
Kill	-	skasowanie wiadomoœci (możliwe tylko przez nadawcę lub adresata).
KM	-	skasowanie wiadomoœci własnych (Kill mine).
KT	-	skasowanie biuletynów (Kill traffic).
K-Nodes	-	informacje od stacji K-Node.
List	-	spis wiadomoœci.
L x	-	spis wiadomoœci z kategorii x.
LC	-	spis kategorii.
LM	-	spis wiadomoœci własnych (List mine).
LN	-	spis wiadomoœci jeszcze nie odczytanych.
LT	-	spis biuletynów.
LL	-	ostatnia wiadomoœć.
LL #	-	ostatnich # wiadomoœci.
LO #	-	spis wiadomoœci sprzed podanej daty #=rrmmdd.
LU	-	spis własnych wiadomoœci nie przeczytanych.
LY	-	spis własnych wiadomoœci przeczytanych.
LW	-	spis informacji o pogodzie.
L?	-	spis wiadomoœci retransmitowanych.
L<< x	-	spis wiadomoœci pochodzących od stacji o podanym znaku.
L>> x	-	spis wiadomoœci przeznaczonych dla stacji o podanym znaku.
L@ PBBS	-	spis wiadomoœci przeznaczonych do skrzynki o podanym adresie.
L #	-	spis ostatnich wiadomoœci począwszy od podanej daty #.
LL #	-	spis ostatnich # wiadomoœci.
L # #	-	spis wiadomoœci od # do #.
L"x"	-	spis wiadomoœci zawierających tekst x.
L'x'	-	spis wiadomoœci zawierających tekst x z uwzględnieniem dużych i małych liter.
L$	-	spis biuletynów.
Message	-	komunikat dnia (aktualnoœci).
Grupa N służy do wprowadzenia informacji o stacji użytkownika i jej operatorze. Jest to konieczne za pierwszym razem ale informacje te mogą być póŸniej aktualizowane.
Name	-	imię.
NH	-	skrzynka macierzysta.
NQ	-	QTH=miasto.
NZ	-	kod pocztowy.
Path	-	trasa połączenia do podanego użytkownika.
PF	-	trasa połączenia do podanej skrzynki.
PC	-	poszukiwanie stacji (o podanym znaku).
Read	-	odczyt wiadomoœci.
R # #	-	odczyt wiadomoœci o podanych numerach, np.: R 12734 11521 27185.
R x	-	odczyt wszystkich z rubryki (kategorii ) x. Przykład: R UKF.
R@ xxxx	-	odczyt wszystkich pochodzących z podanej skrzynki (z pod podanego adresu). Przykład: R@ PZK.
R> xxxx	-	odczyt wszystkich wiadomoœci adresowanych do xxxx.
R< xxxx	-	odczyt wiadomoœci pochodzących od xxxx.
RM	-	odczyt własnych wiadomoœci (Raed Mine).
RE	-	odczyt wiadomoœci w formacie eksportowym (Read Export).
REM	-	odczyt własnych wiadomoœci w formacie eksportowym (Read Export Mine).
RH	-	odczyt wiadomoœci z nagłówkami - wyœwietlane są linie zaczynające się od symbolu "R:" (Read Headers).
RN	-	odczyt wyłącznie tekstu bez nagłówków wiadomoœci.
RP	-	odczyt bez zaznaczenia, że przeczytane (Read Preview).
#RS	-	odczyt wszystkich wiadomoœci przeznaczonych dla operatora skrzynki (Read Sysop).
#RES	-	j.w. w formacie eksportowym (Read Export Sysop).
#R*	-	odczyt wiadomoœci zatrzymanych (nie przekazywanych dalej).
#R+	-	j.w. z podaniem powodu.
#R-	-	j.w. w skróconej postaci.
REPly #	-	odpowiedœ z automatycznym tytułem.
REP #	-	odpowiedŸ na wiadomoœć o podanym numerze. Umieszczenie kropki po numerze wiadomoœci powoduje automatyczne dodanie tytułu. Odpowiada rozkazowi SR.
Wiadomoœci są dzielone na częœci mieszczące się na ekranie. Po każdej z nich wyœwietlane jest wezwanie: "More? [Y]es, No or Continuous" - Y powoduje wyœwietlenie następnej strony, N - przerwanie odczytu a C wyœwietlane bez dalszego podziału na strony ekranowe. Długoœć strony (liczbę linii) ustala się za pomocą rozkazu X.
> REQDIR
Jest rozkazem dla serwera plików. W celu wywołania spisu treœci katalogu XXXX nateży wysłać wiadomoœć adresowaną do REQDIR i w tytule podać nazwę katalogu w postaci /XXX. W celu odczytania wybranego pliku należy wysłać wiadomoœć adresowaną do REQFIL (informację o sposobie korzystania z usługi wywołuje się podając w tytule nazwę pliku pomocy REQFIL.HLP).
> REQFIL
W celu odczytu pliku należy wysłać wiadomoœć zaadresowaną do REQFIL i w jej tytule podać nazwę pożądanego pliku (ew. ze œcieżką dostępu).
Grupa rozkazów S służy do nadania wiadomoœci. Druga litera okreœla rodzaj wiadomoœci, np. SP - wiadomoœć prywatna, SB - biuletyn, ST - wiadomoœć typu NTS (biuletyny typu NTS są specjalnoœcią amerykańską nie używaną w Europie).
Przykłady:
SP znak @ skrzynka.adr_hier	-	nadanie prywatnej wiadomoœci np. SP OE1KDA@OE1XAB.AUT.EU. Znak adresata podaje się bez rozszerzenia.
SB rubryka @ rejon	-	nadanie biuletynu np. SB UKF@POL.
SR nr	-	udzielenie odpowiedzi na wiadomoœć o podanym numerze np. SR 12723. Kropka po numerze wiadomoœci powoduje automatyczne dopisanie tytułu. Jest to tytuł wiadomoœci o danym numerze z dopiskiem "RE:" na początku. Pełny adres hierarchiczny skrzynki składa się z jej znaku, oznaczenia kraju i kontynentu np.: OE1XAB.AUT.EU (AUT -Austria, EU - Europa). Dozwolone, ale nie obowiązkowe, jest dodanie oznaczenia rejonu np. OE1XAB.#OE1.AUT.EU. Zakończeniem wiadomoœci jest znak CTRL-Z lub gwiazdka na początku linii. Znak CTRL-A powoduje przerwanie nadawania i wyrzucenie wiadomoœci.
Rozkaz T służ do nawiązania połączenia z operatorem skrzynki, jeżeli jest on obecny. Po upływie 60 sekund przy braku odpowiedzi operatora użytkownik powraca na poziom skrzynki. W przypadku połączeń TCP/IP kanał 87 (telnet 87) powoduje nawiązanie połączenia z konsolą bez poœrednictwa skrzynki.
Rozkaz U powoduje wyœwietlenie spisu użytkowników połączonych ze skrzynką. Za pomocą polecenia UP użytkownicy mogą skopiować plik do skrzynki pod warunkiem posidania odpowiednich uprawnień udzielonych przez jej operatora.
Polecenie V wywołuje informację o wersji oprogramowania skrzynki.
What	-	wywołanie spisu plików dostępnych do odczytu.
W x	-	wywołanie spisu plików zawartych w katalogu x.
Grupa rozkazów X służy do wprowadzania parametrów konfiguracyjnych dla każdego z użytkowników skrzynki.
X	-	zmiana statusu użtkownika ze zwykłego na eksperta i odwrotnie.
X liczba	-	liczba linii tekstu wyœwietlana jednorazowo na ekranie, X 20 - oznacza, że strona ekranowa ma długoœć 20 linii, X 0 - wyœwietlanie bez podziału na strony.
XF	-	szybka transmisja danych, pakiety mogą zawierać więcej niż jedną linię tekstu.
XS	-	pakiety zawierają najwyżej jedną linię tekstu. Zalecane w przypadku połączeń o gorszej jakoœci.
XC	-	włączenie lub wyłączenie nadawania spisu rubryk po nawiązaniu połączenia ze skrzynką. Dotyczy tylko użytkowników nie korzystających ze statusu eksperta.
XR	-	włączenie lub wyłączenie automatycznego zapytania czy użytkownik pragnie udzielić odpowiedzi na przeczytaną wiadomoœć.
XU	-	włączenie lub wyłączenie nadawania przez skrzynkę spisu nieprzeczytanych wiadomoœci na początku QSO.
Yapp	-	transmisja plików dwójkowych przy użyciu protokółu YAPP.
YW	-	wywołanie spisu plików.
YD nazwa	-	odbiór pliku o podanej nazwie.
YU nazwa	-	nadanie pliku o podanej nazwie.
*	-	nadanie informacji do operatora.
^ZH	-	(CTRL-Z), wywołanie pomocy w trybie konferencyjnym.
^ZQ lub /ex	-	zakończenie konferencji i powrót na poziom skrzynki.
^ZU	-	wywołanie spisu uczestników.
^ZA #	-	wywołanie użytkownika w podanym kanale konferencyjnym.

7.5. Zestaw rozkazów węzła
    Podane poniżej rozkazy występują w wielu systemach oprogramowania węzłów sieci pakiet radio. Pełną listę rozkazów można zawsze wywołać za pomocą polecenia H (help).

BBS	-	połączenie z najbliższą skrzynką elektroniczną.
Bye	-	przerwanie połączenia (w wielu systemach Quit).
Connect znak	-	połączenie z podaną stacją.
C# znak	-	połączenie ze stacją w podanym kanale wyjœciowym węzła.
Help	-	wywołanie pomocy (zawiera najczęœciej co najmniej spis poleceń).
Nodes	-	wywołanie spisu dostępnych węzłów.
Justheard	-	wywołanie spisu odbieranych stacji.
Nodes znak	-	wywołanie informacji o podanym węŸle.
Ports	-	wywołanie spisu kanałów węzła.
Routes	-	wywołanie spisu tras połączeń z najbliższymi węzłami.
Route znak	-	informacja o trasie połączenia z podanym węzłem sieci.
State Talk	-	przywołanie operatora.
Users	-	wywołanie spisu użytkowników.

---

---

Wydanie z dn. 06.07.2001.
© Prawa autorskie Krzysztof Dąbrowski, OE1KDA.