8. Telegrafia

  Nazwa CW oznaczająca falę ciągłą (ang. continous wave) została przyjęta dla odróżnienia od transmisji iskrowych, które powodowały emisję fali gasnącej. Jest to więc nazwa stara pochodząca z początkowego okresu rozwoju radiotechniki. W rzeczywistoœci emitowana jest jednak nie fala ciągła, a przerywana w takt znaków telegraficznych - kropek i kresek. Pierwotny alfabet telegraficzny został opracowany w r. 1836 przez Samuela Morse'a (1791-1872) i był używany początkowo w telegrafii przewodowej, a następnie również i w radiowej. Alfabet ten ulegał kilkakrotnym zmianom przed osiągnięciem stanu obecnego. Cechą charakterystyczną alfabetu Morsa jest przypisanie krótkich kodów literom i znakom częœciej występującym w języku potocznym, a dłuższych występującym rzadziej. Podstawą było oczywiœcie prawdopodobieństwo występowania liter w języku angielskim. Dzięki zmiennej długoœci znaków w alfabecie Morsa osiąga się zwiększenie efektywnej szybkoœci transmisji tekstu. Ta sama zasada legła u podstaw alfabetu PSK31 (Varicode). W odróżnieniu od obydwu wymienionych kody Baudota i ASCII (odpowiednio Międzynarodowe Alfabety Telegraficzne nr. 2 i 5) zawierają znaki o stałej długoœci.

    Dzięki stosunkowo wąskiemu pasmu zajmowanemu przez sygnał telegraficzny oraz wykorzystaniu selektywnoœci ucha operatora i jego inteligencji telegrafia pozwana na prowadzenie łącznoœci w trudnych warunkach odbioru i przy niekorzystnych stosunkach sygnału użytecznego do szumów i zakłóceń. Dalszą zaletą urządzeń telegraficznych jest ich prostota w porównaniu np. z nadawczo-odbiorczymi urządzeniami fonicznymi - SSB czy FM. W chwili obecnej telegrafia nie jest już jedynym systemem łącznoœci, który zapewnia utrzymanie kontaktu przy niekorzystnych stosunkach sygnału do szumu i przy małych mocach nadawania. Nowoczesne systemy cyfrowe jak Pactor czy PSK31 (pozostańmy tu tylko przy systemach stosowanych w łącznoœciach amatorskich) pozwalają na zdekodowanie sygnału nawet jeżeli jego poziom jest niższy od poziomu szumów i mogą zajmować także wyraŸnie węższe pasmo częstotliwoœci. Wymagają one jednak bardzdiej skomplikowanego i kosztowniejszego wyposażenia - komputerów i ew. kontrolerów TNC/PTC.

    MixW dekoduje sygnały telegraficzne tym lepiej im są równomierniej nadawane tzn. najniższą stopę błędów uzyskuje się przy odbiorze telegrafii nadawanej komputerowo albo przy użyciu kluczy elektronicznych. Program dostosowuje się automatycznie do nieznacznych wahań szybkoœci (rytmu) nadawania ręcznego jednak już większe nierównomiernoœci powodują błędne rozpoznanie znaków. Nie jest to jednak cechą wyłącznie programu MixW - również inne programy dekodujące telegrafię mają podobne trudnoœci z odbiorem nierównomiernie nadawanych znaków.

    Analogicznie jak dla pozostałych emisji do odbioru telegrafii wykorzystywana jest w pierwczym rzędzie płytka dŸwiękowa komputera. Możliwe jest także korzystanie z wielofunkcyjnego kontrolera TNC. Konfiguracja do współpracy z kontrolerem jest omówiona oddzielnie.
    Użytkownik programu ma do wyboru następujące sposoby telegraficznego kluczowania nadajnika:
- kluczowany sygnał akustyczny z płytki dŸwiękowej jest podawany na wejœcie mikrofonowe nadajnika SSB (wstęga dowolna). Niezależnie od tego można wybrać jeden z omówionych poprzednio sposobów włączania nadajnika - identycznie jak dla wszystkich innych emisji. Pewną wadą tego rozwiązania jest to, że w wielu radiostacjach w trybie SSB nie można włączyć filtrów o węższej charakterystyce przenoszenia niż fonicznej. Konfiguracja programu jest w tym przypadku podobna jak jak dla innych emisji cyfrowych (PSK31 itp.).

- kluczowanie nadajnika przez złącze szeregowe (za pomocą sygnałów RTS lub DTR) czyli w sposób stosowany do jego włączania przy przy pracy pozostałymi rodzajami emisji. Nadajnik musi pracować w trybie telegraficznym. Zaletą tego wariantu jest możliwoœć korzystania z filtrów telegraficznych zainstalowanych w radiostacji. Komputer zastępuje więc w tym przypadku zwykły klucz telegtaficzny: ręczny lub elektroniczny. Konfiguracji złącza szeregowego dokonuje sią za pomocą menu "Configure | TRCVR CAT/PTT" ("Konfiguracja|TRCVR CAT/PTT"). Po naciœnięciu przycisku "Szczegóły" ("Details") otwierane jest okno konfiguracyjne:



- kluczowanie za pomocą złącza CAT - nadajnik pracuje również w trybie telegraficznym. W konfiguracji należy zaznaczyć pole "CW via CAT command" ("Kluczowanie za poœrednictwem poleceń CAT"). Parametry transmisji dla złącza szeregowego komputera muszą być zgodne z ustawionymi w radiostacji. W konfiguracji można podać w miarę potrzeby odchyłkę służącą do skorygowania odczytu częstotliwoœci. Służy do tego pole "Cat correcting in Hz".



- przy wykorzystaniu wielofunkcyjnego kontrolera TNC pracującego w trybie telegraficznym. Kontroler może być równolegle wykorzystany do dekodowania telegrafii.
    Tekst przeznaczony do nadanie może być pisany na klawiaturze podobnie jak w emisjach dalekopisowych, ale możliwe jest też podłączenie zwykłego lub elektronicznego klucza telegraficznego do gniazda manipulatora gier (ang. joystick) w komputerze.


8.2. Praca telegrafią
    Tryb telegraficzny programu włączany jest za pomocą menu "Mode | CW" ("Emisja|CW") albo w polu rodzaju emisji w linii informacyjnej. Okno konfiguracyjne otwierane jest za pomocą menu "Mode | Mode settings" ("Emisja|Parametry"):

    Częstotliwoœci nadawania i odbioru są zgodne z wybranymi w oknie wskaŸnika widma. Pole "TX speed" służy do podania szybkoœci telegrafowania (nadawczej). Wygodniejszym sposobem zmiany jest skorzystanie z pola szybkoœci w oknie głównym programu (patrz ilustracja poniżej; przycisk "Slower" powoduje zmniejszenie a "Faster" powiększenie szybkoœci). W polu "Joystick input" deklarowane jest złącze manipulatora gier, do którego połączany jest zewnętrzny klucz telegraficzny. W ramce "Numbers" liczby znajdują się pola powodujące konwersję cyfr 0, 1 i 9 na litery.



    Podobnie jak w innych rodzajach emisji po dostrojeniu odbiornika do podzakresu, w którym słyszane są stacje - telegraficzne - operator dokonuje wyboru pożądanej stacji za pomocą myszy w oknie wskaŸnika widma. Zdekodowany tekst jest wyœwietlany w oknie odbiorczym. Jakoœć dekodowania (stopa błędów) zależy od równomiernoœci rytmu, w którym nadawany jest tekst.

    W celu nadania tekstu należy włączyć nadajnik za pomocą przycisku T/R w oknie, klawisza Pause/Break, pola TX/RX w linii informacyjnej albo menu "Options | TX" / "Options | RX". Podobnie jak w przypadku większoœci emisji cyfrowych operator może otworzyć większą liczbę okien odbiorczych i wybierać pożądane z nich.

---

---

Wydanie z dn. 06.07.2001.
© Prawa autorskie Krzysztof Dąbrowski, OE1KDA.